120 лет со дня рождения Хуьруьг Тагьира

Дашдемир Шерифалиев

Дагъви Шериф

ЧIехиди, зурбади яргъалай хъсан аквада лугьуда. Дагъустандин Халкьдин шаир Хуьруьг Тагьиран къаматни яратмишунар чаз ам дидедиз хьайидалай инихъ тамам хьанвай 120 йисан девирдилай гьакI хъсандиз аквазва. Ахцегь райондин оргкомитетдин регьбервилик кваз юбилейдин шадвилин межлисар 25- октябрдиз Хуьруьга, Ахцегьа ва райондин маса хуьрера тешкиллудаказ кьиле фена.

         Ахцегь райондин регьберар республикадин меркездай, къунши районрай атанвай багьа мугьманарни галаз сятдин 11-даз шаирдин гъвечIи ватандиз – Хуьруьгиз рекье гьатзава. Хуьруьн майдан жемятдив ва гъилера цуьквер, шикилар, лозунгар авай пионерривни школьникрив ацIана безетмиш я. Ина шаирдин гуьзел лацу гуьмбетдив цуьквер эцигайдалай кьулухъ, тебрикдин куьруь гаф рахуналди, митинг лезги писателрин Союздин председатель Максим Алимова – шаирдин хци ачухзава ва сифте гаф хуьруьн, гьакI лезги халкьдин дамахрикай сад тир машгьур академик Эмирбег Эмирбековаз гузва:

         «Гьуьрметлу хуьруьгвияр, мугьманар! Сагърай куьн чи чIехи шаирдин экуь къамат рикIел хкиз, адаз икрамиз атанвай! Виридаз кьабул, истеклу шаир хьиз, рагьметлуди цлан тарифлу устIар, къелечи, государственный ва общественный деятелни тир. Гьелелиг чавай, гьайиф хьи, адан уьмуьрдинни яратмишунрин рехъ илимдин рекьелди ахтармишна кьимет гуз, жавагьирар урус кIелдайдав агакьариз хьанвач. Алай макъамда вичел иллаки фикир желбуниз лайихлуди адан камаллу инсанвилин ва общественно-политический деятелвилин тереф гьеле тамамвилелди хъендик кумукьун я. Надир устIар, шаир, зарафат кваз, айгьамдалди рахадай камаллу несигьатчи ва, кьилинди, СССР-дин Верховный Советдин депутат яз ада Хуьруьга куьмек тавур гьич са хизанни авач…», - лагьана ада.

         - Чна кьил агъузна икрамзава и къаматдиз, вучиз лагьайтIа инсанвилин пак ерияр (намус-гъейрат, гьалал зегьмет, инсанпересвал, ватанпересвал…) успатзавай дерин мана-метлебдин ва гьа са вахтунда лап асантдаказ гъавурда акьадай чIалан эсерралди шаирди чаз лайихлудаказ яшамиш жез ва акьалтзавай несилдиз дуьз тербия гуз куьмекзава…,- келимайралди башламишна вичини рахунар хуьруьн мектебдин директор, тарихдин илимрин кандидат Мамед Агьмедова. Халкьди гьакI агъсакъал-муаллим Мегьамед Тагьирован итижлу суьгьбетни, хуьруьн мектебдин аялар тир Амина Атхемовади, Пери Мирзабековади ва Халифа Халифаева еке устадвилелди кIелай шиирарни гурлу капар ягъуналди кьабулна.

         Сятдин нисинин сад. Ахцегьар. Кьилин куьчейринни майданрин цларикай мярекат ва дак иштиракиз атанвай мугьманар тебрикзавай лозунгарни плакатар аквазва. Хуьруьг Тагьиран тIварунихъ галай ял ядай багъда авай инсанар мугьманрал вил алаз акъвазнава. Ингье, абур хтана агакьна. Агъсакъалрихъ галаз хваш-беш авурдалай кьулухъ райондин вилик-кьилик квай ксарини мугьманрин дестеди шаирдин сурал-гуьмбетдал цуьквер эцигзава. Гуьгъуьнлай абур тарихдин ва культурадинни искусстводин музейра шаирдин 120 йисан юбилейдиз талукь яз яратмишнавай экспозицийрихъ галаз таниш жезва.

         Шаирдин юбилейдин кьилин мярекатдиз – литературадинни музыкадин вечердиз – жемят нисинин кьведан зура  Ахцегь РДК-дин чIехи залда кIватI хьана. Сиве-сивди ацIанай залди мярекатдин президиумдиз къвезвай мугьманар капар ягъуналди къаршиламишзава. Трибунадихъ «Ахцегь район» муниципалитетдин регьбер Осман Абдулкеримов экъечIзава.

         - Гьуьрметлу районэгьлияр, мугьманар!  Ахцегь райондин чили уьлкведиз хайи ватан машгьур авур пара рухваярни рушар гана. Абурун арада кьетIен чка Дагъустандин Халкьдин шаир Хуьруьг Тагьира кьазва. Вичин уьмуьрдинни яратмишунрин рехъ жегьилар ватанпересвилинни эдеб-ахлакьдин руьгьдалди тербияламишунин чешне хьайи адаз халкьдини, СтIал Сулейманани, гьукуматдини еке къимет гана. Ам са шумуд сеферда СССР-дин Верховный Советдин депутатвиле хкяна, «Зегьметдин Яру пайдах» кьве ордендин сагьиб хьана, хайи хуьрени Ахцегьа памятникар эцигна, кIвачихъ ял ядай багъ яна. Шаирдин 120 йисан юбилейдихъ галаз алакъалу яз (гъилевай йис чна шаирдин юбилейдинди яз малумарнава), райондин мектебрани библиотекайра ва музейра поэзиядин вечерарни конкурсар давамарзава, РД-дин Президентдин теклифдалди 1-ноябрдиз Махачкъалада республикадин дережадин гурлу межлис кьиле фида, шаирдиз памятник хкажзава, адан тIварунихъ чи шегьерра куьчеяр язава…,- тебрикдин хуш келимайралди Осман Абдулкеримова шадвилин мярекат ачухун малумарзава ва РД-дин писателрин Союздин секретарь Макьсуд Зейнулабидоваз гузва.

         Вичин ва республикадин писателрин Союздин патай районэгьлияр тебрикуналди ада къейдна хьи, «Эгер чкайрин картаяр яргъи-гьяркьуьвилиз ваъ, анрай акъатай зурба ксариз килигна туькIуьрдайтIа, Хуьруьгар дуьньядин вири картайрал жедай. Шаирар пуд жуьре ава: чпин гафар – лекьренбур, крар – нуькIренбур; гафарни крарни - нуькIренбур (ихьтинбурун кьадар лап пара я); гафарни, крарни – лекьренбур. Сифте кьве дестединбур инсаниятдин тарихда гьатдач. Вчичин къурулушдик Пушкин, Гётте, Низами, Етим Эмин, Ст\ал Сулейман, Расул Гьамзатов, Хуьруьг Тагьир хьтин бажарагъар квай анжах пуд лагьай гъвечIи десте тарихда амукьда. Шаирар ава дуьньядин гьалар-крар аквазвай, шаирар ава вири акваз халкьнавай. Сулейманан рехъ давамарай Хуьруьг Тагьир эбеди яз халис инсанринни, шаиррини арада амукьдай зурба къамат я. Ада женнетдив гекъигай Ахцегьа вичин 120 йисан юбилейдин шадвилера иштиракдай кьисмет хьунал зун шад я».

         Микрофондихъ РД-дин халкьдин Собранидин депутат, Ахцегь райондин виликан регьбер Сафидин Мурсалов гала. Вичин ва республикадин руководстводин патай мярекат, вири иштиракчияр тебрикуналди ада лагьана хьи, халкьдин шаирдин юбилей къе хайи ватанда лап вини дережада аваз къейд авун тебрикуниз лайихлу я. Халис инсан, ватанперес ва инсанперес зурба шаир тир Хуьруьг Тагьиралай вичин девирдин важиблу вири вакъиайрикайни крарикай ватанэгьлияр шииррин таъсирлу гафуналди хабардар ийиз, гъавурдик кутаз, тербияламишиз алакьна. Пара эсерар халкьдин сивера манийризни мисалриз элкъвена. Яратмишунрин мана-метлеб шаир  чавай къакъатай 55 йисалайни куьгьне, зайиф тахьуни ам гьакъикъатдани классик-шаир тирди тестикьарзава.

           -Рагьметлу Хуьруьг Тагьир заз лап мукьувай ва хъсандиз чидай кас тир,- рикIел хкизва РД-дин лайихлу муаллим, республикадин  мергьяматлувилин «Проссвещение» фондунин председатель Магьмуд Абдулкеримова. –Дяведин йисара Кеферпатан Кавказда фашистрин вагьшивилер хсуси вилералди акуна хтай шаирди хуьруьн кимерални майданрал жемятдиз таъсирдай тегьерда ахъайдай. Адан суьгьбетрин ва «Гурхана», «Гитлер вуж я?», «Лянет», «Мусибат» чIаларин таъсирдик акатиз, чи хуьрерай вишералди жегьилар гуьгьуьллувилелди фронтдиз физ хьана… Ва вичин ихтилат ада «Гурхана» шиир кIелуналди бегьемарна.

          Мярекатдин иштиракчийрин вилик тебрикдин хуш келимаяр гваз гьакI Мегьарамдхуьруьн райондин кьил Фарид Агьмедов, Докъузпара райадминистрациядин кьилин заместитель Салигь Гьажимурадов (савкьат яз ада чпин райондин тарихдикай ктаб ва Шалбуздагъдин шикил гъанвай) ва масабур рахана. Ахпа шаирдин хва Максим Алимова вичин ва Х. Тагьиран вири невейрин патай райондин руководстводиз, мярекатдин иштиракчийриз чухсагъул лагьана.

Мярекат Хуьруьг Тагьиран эсерар кIелунин конкурсдин гъалибчийри (чепиви агъсакъал Э.Адильханова, школьницаяр тир Д.Агьмедовади, А.Макатовади, З.Сулеймановади ва вахар тир М. З. Мусаевайри ) шаирдин яратмишунар кIелуналди ва Ахцегь РДК-дин гьевескар артистрин коллективди (музыкадин паюнин тешкилатчи ва конферансье -  Х. Фетуллаева) шаирдин манийрикайни гъвечIи сегьнейрикай ибарат концерт гуналди давам хьана. 

Подвал